Artikel ini merupakan sebahagian daripada siri Kajian Kes Kelestarian Global kami, yang menyoroti bagaimana sektor industri di Malaysia menguruskan sisa secara bertanggungjawab melalui sistem pengumpulan yang berkesan, inisiatif kitar semula, dan amalan pelupusan mampan yang menyokong matlamat alam sekitar jangka panjang.

Memahami Kategori Sisa Industri (Berjadual, Tidak Berjadual & Berbahaya)

Pengenalan

Dalam dunia perindustrian moden, pengurusan sisa bukan sekadar isu alam sekitar—ia juga merupakan tanggungjawab sosial dan perundangan. Syarikat di Malaysia perlu memahami kategori sisa industri bagi memastikan operasi mereka mematuhi undang-undang serta melindungi pekerja dan alam sekitar. Artikel ini akan menerangkan secara mendalam tentang tiga kategori utama sisa industri iaitu sisa berjadual, tidak berjadual, dan sisa berbahaya, serta cara pengurusannya dijalankan.

Untuk memahami bagaimana sisa industri ini diuruskan secara menyeluruh di Malaysia, anda boleh membaca artikel berkaitan kami: Pengurusan Sisa Industri di Malaysia yang menerangkan proses, undang-undang, serta amalan terbaik pengendalian sisa di tapak industri.

Apa Itu Sisa Industri?

Sisa industri merujuk kepada bahan buangan yang dihasilkan daripada aktiviti pengilangan, pemprosesan, atau pengeluaran. Ia boleh terdiri daripada pepejal, cecair, gas, atau bahan kimia yang tidak lagi digunakan. Setiap jenis sisa perlu dikendalikan dengan betul untuk mengelakkan pencemaran dan risiko kesihatan.

Kepentingan Memahami Kategori Sisa Industri

Mengetahui kategori sisa membantu syarikat menguruskan bahan buangan dengan lebih cekap. Ia juga memastikan pematuhan terhadap peraturan Jabatan Alam Sekitar (JAS) dan mengelakkan denda atau tindakan undang-undang. Selain itu, ia dapat mengurangkan kos pelupusan dan meningkatkan reputasi korporat.

Kategori Utama Sisa Industri di Malaysia

Di Malaysia, sisa industri dibahagikan kepada tiga kategori utama iaitu sisa berjadual, sisa tidak berjadual, dan sisa berbahaya. Setiap kategori mempunyai ciri, contoh, serta kaedah pelupusan tersendiri.

Sisa Berjadual (Scheduled Waste)

Sisa berjadual adalah bahan buangan yang disenaraikan di bawah Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Sisa Terjadual) 2005. Ia biasanya mengandungi bahan kimia toksik, mudah terbakar, atau berbahaya kepada manusia dan alam sekitar.

Contoh Sisa Berjadual

Antara contoh sisa berjadual termasuk minyak pelincir terpakai, bateri asid plumbum, pelarut kimia, lumpur dari proses galvanizing, dan bahan sisa cat. Kod seperti SW305 (minyak pelincir terpakai) dan SW102 (bateri) digunakan untuk mengenal pasti jenis sisa ini.

Cara Pengurusan Sisa Berjadual

Sisa berjadual mesti dikumpulkan, dilabel, dan disimpan di kawasan khas sebelum dihantar ke kemudahan rawatan yang diluluskan oleh JAS. Proses ini memerlukan dokumentasi lengkap termasuk manifest sisa. Syarikat tidak dibenarkan melupuskan sisa berjadual secara terus ke tapak pelupusan biasa.

Sisa Tidak Berjadual (Non-Scheduled Waste)

Sisa tidak berjadual merujuk kepada bahan buangan industri yang tidak termasuk dalam senarai sisa berjadual. Ia biasanya kurang berbahaya dan boleh dikitar semula atau dilupuskan dengan lebih mudah.

Contoh Sisa Tidak Berjadual

Contohnya termasuk sisa makanan dari kilang pemprosesan, kertas, plastik, kayu, dan serpihan logam yang tidak tercemar. Walaupun tidak berbahaya, pengurusan yang tidak betul boleh menyebabkan pencemaran air atau udara.

Cara Pengurusan Sisa Tidak Berjadual

Sisa ini boleh dikumpulkan dan dihantar ke pusat kitar semula atau tapak pelupusan industri yang diluluskan. Banyak syarikat kini mengamalkan konsep “zero waste to landfill” dengan menukarkan sisa kepada bahan yang boleh digunakan semula.

Sisa Berbahaya (Hazardous Waste)

Sisa berbahaya merangkumi bahan kimia atau sisa yang boleh menyebabkan kecederaan, kebakaran, atau kerosakan alam sekitar jika tidak diuruskan dengan betul. Ia boleh termasuk bahan toksik, mudah terbakar, menghakis, atau radioaktif.

Ciri-Ciri Sisa Berbahaya

Antara ciri sisa berbahaya ialah:

• Mengandungi bahan kimia toksik atau karsinogenik
• Mudah meletup atau terbakar
• Mengeluarkan gas beracun apabila terdedah kepada air
• Menyebabkan iritasi kulit atau pernafasan

Contoh Sisa Berbahaya di Industri

Termasuk bahan pelarut, cat, asid, alkali, sisa hospital, dan bahan elektronik yang mengandungi logam berat seperti merkuri atau plumbum.

Kaedah Pengurusan Sisa Berbahaya

Pengurusan sisa berbahaya memerlukan latihan khas dan peralatan keselamatan. Syarikat mesti menyediakan pelan kecemasan, stor khas, dan sistem pengesanan sisa dari sumber hingga ke pelupusan akhir.

Peranan Jabatan Alam Sekitar (JAS)

JAS memainkan peranan penting dalam menguatkuasakan undang-undang berkaitan sisa industri. Mereka memastikan semua syarikat berdaftar, memantau penghantaran sisa, serta meluluskan fasiliti rawatan dan pelupusan.

Kepatuhan Undang-Undang dan Lesen Pengurusan Sisa

Setiap pengeluar sisa berjadual mesti mendapatkan lesen daripada JAS. Lesen ini membolehkan mereka menyimpan dan mengangkut sisa dengan cara yang selamat. Kegagalan mematuhi undang-undang boleh mengakibatkan denda sehingga RM500,000 atau penjara.

Kesan Sisa Industri Terhadap Alam Sekitar

Sisa yang tidak diuruskan dengan baik boleh menyebabkan pencemaran tanah, air bawah tanah, dan udara. Contohnya, tumpahan minyak industri boleh menjejaskan hidupan akuatik dan menimbulkan bau yang tidak menyenangkan.

Langkah-Langkah Mengurangkan Penghasilan Sisa Industri

Syarikat boleh mengurangkan penghasilan sisa dengan:

• Melaksanakan audit sisa berkala
• Mengamalkan konsep 3R (Reduce, Reuse, Recycle)
• Menggunakan bahan mentah mesra alam
• Meningkatkan kecekapan proses pengeluaran

Inovasi dan Teknologi Dalam Pengurusan Sisa

Kini, banyak syarikat menggunakan teknologi rawatan seperti biofiltrasi, insinerator kawalan tinggi, dan sistem pemulihan bahan untuk mengurangkan impak sisa. Teknologi digital juga digunakan untuk menjejak sisa secara masa nyata.

Pentingnya Kesedaran dan Latihan Pekerja

Latihan keselamatan perlu diberikan kepada semua pekerja yang terlibat dalam pengendalian sisa. Mereka harus tahu cara mengenal pasti label bahaya, memakai PPE, dan bertindak semasa kecemasan.

Kesan Ekonomi Dari Pengurusan Sisa Yang Baik

Pengurusan sisa yang cekap boleh menjimatkan kos jangka panjang. Sisa yang dikitar semula boleh menjadi sumber pendapatan baharu, manakala pematuhan undang-undang mengelakkan syarikat daripada dikenakan penalti.

Kesimpulan

Memahami kategori sisa industri adalah langkah pertama ke arah pengurusan sisa yang bertanggungjawab dan lestari. Sama ada sisa berjadual, tidak berjadual, atau berbahaya, setiap satu memerlukan pendekatan tersusun agar alam sekitar terus terpelihara dan operasi industri kekal selamat serta berdaya saing.

Soalan Lazim