Artikel ini merupakan sebahagian daripada siri Kajian Kes Kelestarian Global kami, yang menyoroti bagaimana sektor industri di Malaysia menguruskan sisa secara bertanggungjawab melalui sistem pengumpulan yang berkesan, inisiatif kitar semula, dan amalan pelupusan mampan yang menyokong matlamat alam sekitar jangka panjang.

Peraturan Malaysia untuk Pelupusan Sisa Industri (DOE, SWCorp, EQA 1974)

Pengenalan

Dalam dunia industri yang semakin berkembang di Malaysia, pengurusan sisa menjadi salah satu aspek paling penting dalam memastikan kelestarian alam sekitar. Pelupusan sisa industri bukan sekadar isu kebersihan – ia berkait rapat dengan keselamatan, undang-undang, dan reputasi syarikat. Di Malaysia, tiga entiti utama memainkan peranan penting dalam kawal selia perkara ini: Jabatan Alam Sekitar (DOE), Perbadanan Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam (SWCorp), serta Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 (EQA 1974). Artikel ini akan membimbing anda memahami setiap peraturan, tanggungjawab, dan kepentingannya dalam konteks pengurusan sisa industri.

Apa Itu Sisa Industri

Sisa industri ialah bahan buangan yang dihasilkan daripada proses pembuatan, penapisan, pembinaan, atau penyelenggaraan kilang. Ia boleh merangkumi bahan kimia, logam berat, minyak terpakai, pelarut, plastik, atau habuk yang dihasilkan oleh mesin. Tidak semua sisa industri berbahaya, tetapi yang tergolong dalam kategori “scheduled waste” perlu diurus dengan prosedur khas seperti yang ditetapkan oleh DOE.

Kategori Sisa Industri di Malaysia

Untuk penjelasan penuh tentang setiap jenis sisa, anda boleh rujuk panduan lengkap kami di sini: memahami kategori sisa industri dengan lebih terperinci.

1. Sisa Bukan Berbahaya

Sisa biasa seperti plastik, logam, dan kayu yang boleh dikitar semula.

2. Sisa Berbahaya (Scheduled Waste)

Sisa yang mengandungi bahan toksik, mudah terbakar, atau berbahaya kepada kesihatan dan alam sekitar.

3. Sisa Cecair dan Kimia

Termasuk minyak pelincir terpakai, bahan pelarut, dan sisa makmal.

Peranan Jabatan Alam Sekitar (DOE)

DOE atau Jabatan Alam Sekitar Malaysia bertanggungjawab memastikan semua aktiviti pelupusan sisa industri mematuhi Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. DOE menjalankan audit, pemeriksaan tapak, serta memberi lesen kepada pengendali sisa yang sah. Setiap kilang perlu mengemukakan laporan berkala tentang jenis dan jumlah sisa yang dihasilkan.

Fungsi Utama DOE dalam Pelupusan Sisa Industri

• Mengeluarkan lesen pengurusan sisa berjadual
• Memantau kilang dan tapak pelupusan
• Menjalankan siasatan terhadap pencemaran alam sekitar
• Menyediakan garis panduan teknikal pelupusan sisa

Peranan SWCorp dalam Pengurusan Sisa Industri

SWCorp pula menguruskan sisa pepejal dan kebersihan awam di bawah Akta 672. Walaupun fokus utama SWCorp adalah sisa domestik dan komersial, mereka turut bekerjasama dengan pihak industri dalam memastikan pengurusan sisa pepejal tidak menjejaskan masyarakat setempat. SWCorp memainkan peranan penting dalam memantau operasi kontraktor sisa serta memastikan pematuhan piawaian kebersihan.

Perbezaan Tanggungjawab DOE dan SWCorp

DOE menumpukan kepada sisa berjadual (scheduled waste) seperti bahan kimia dan toksik, manakala SWCorp lebih kepada pengumpulan dan pelupusan sisa pepejal am. Kedua-dua agensi ini bekerjasama bagi memastikan sistem pelupusan sisa industri lebih tersusun dan selamat.

Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 (EQA 1974)

EQA 1974 ialah undang-undang utama yang mengawal segala aktiviti yang boleh menjejaskan alam sekitar, termasuk pengurusan sisa industri. Akta ini menetapkan bahawa mana-mana pihak yang menghasilkan sisa berbahaya mesti mematuhi prosedur pelupusan yang betul dan tidak boleh membuangnya secara haram ke sungai, tanah, atau udara.

Seksyen Penting dalam EQA 1974 Berkaitan Sisa Industri

• Seksyen 18: Lesen diperlukan untuk pengeluaran, pengangkutan, dan pelupusan sisa berjadual
• Seksyen 34B: Melarang pelupusan sisa berbahaya tanpa kebenaran
• Seksyen 51: Hukuman dan penalti bagi pelanggaran undang-undang alam sekitar

Jenis Sisa Berjadual di Bawah Jadual Pertama EQA 1974

Sisa berjadual dikategorikan kepada lebih 70 jenis di bawah Jadual Pertama EQA. Contohnya:

• SW102: Sisa logam berat seperti plumbum dan merkuri
• SW305: Minyak pelincir terpakai
• SW409: Bahan kimia pelarut
• SW110: Sisa bateri dan elektronik

Prosedur Pelupusan Sisa Industri di Malaysia

Langkah-langkah Utama

1. Pengenalpastian jenis sisa (mengikut kod SW)
2. Penyimpanan sementara dengan label dan bekas khas
3. Pengangkutan menggunakan pengangkut berlesen DOE
4. Pelupusan di fasiliti berlesen seperti Kualiti Alam Sdn Bhd
5. Rekod pelupusan dilaporkan kepada DOE secara berkala

Lesen dan Permit Diperlukan

Setiap pengeluar sisa industri mesti mempunyai lesen pengurusan sisa yang sah. Lesen ini meliputi:

• Lesen pengumpulan dan penyimpanan
• Lesen pengangkutan
• Lesen pelupusan dan rawatan

Kepentingan Mematuhi Peraturan Pelupusan Sisa Industri

Kegagalan mematuhi peraturan boleh menyebabkan penalti tinggi, termasuk denda sehingga RM500,000 atau penjara. Selain itu, pelanggaran boleh menjejaskan reputasi syarikat, menyebabkan kehilangan pelanggan, dan menjejaskan peluang mendapatkan tender kerajaan.

Kesan Alam Sekitar Akibat Pelupusan Sisa Tidak Terkawal

Apabila sisa industri dibuang secara haram, ia boleh mencemarkan sungai, merosakkan tanah pertanian, dan memberi kesan kesihatan jangka panjang kepada manusia. Kes pencemaran seperti di Pasir Gudang menjadi pengajaran penting tentang bahaya sisa toksik yang tidak diuruskan dengan betul.

Inisiatif Hijau dan Amalan Lestari dalam Sektor Industri

Banyak syarikat kini beralih kepada konsep “green industry” dengan mengitar semula bahan buangan, mengurangkan penggunaan bahan kimia, dan melaksanakan sistem pengurusan sisa ISO 14001. Pendekatan ini bukan sahaja mematuhi undang-undang tetapi juga meningkatkan imej korporat dan daya saing global.

Teknologi Moden dalam Pengurusan Sisa Industri

Teknologi seperti sistem pengesanan RFID pada tong sisa, automasi pemantauan sisa, dan rawatan termal kini digunakan untuk mengoptimumkan proses pelupusan. Inovasi ini membantu mengurangkan risiko pencemaran dan meningkatkan ketelusan dalam laporan kepada DOE.

Cabaran dalam Penguatkuasaan Undang-Undang Sisa Industri

Walaupun peraturan jelas, cabaran utama termasuk kekurangan kesedaran dalam kalangan pengusaha kecil, kos pelupusan tinggi, dan aktiviti pelupusan haram. Kerjasama antara kerajaan, swasta, dan masyarakat amat penting bagi menangani isu ini.

Kesimpulan

Pelupusan sisa industri bukan sekadar kewajipan undang-undang – ia tanggungjawab moral terhadap alam sekitar dan generasi akan datang. Dengan mematuhi peraturan DOE, SWCorp, dan EQA 1974, syarikat bukan sahaja mengelak denda, tetapi turut menyumbang kepada pembangunan lestari Malaysia. Setiap langkah kecil dalam pengurusan sisa boleh membawa perubahan besar terhadap kelestarian bumi.

Soalan Lazim